• A-
    A+
  • Українською
  • English
Ukrayna’da Kırım Tatarları ile ilgili meselelerin çözümü hakkında bilgiler
18 Mayıs 2014 19:08

Stalin rejimi tarafından bastırılmış olan şahıs ve milletlerin haklarının geri verilmesinin sağlanması konusu; Kırım Tatarları’nın sürgünden dönmeleri, topraklarına yerleştirilmeleri, sosyal adaptasyon sağlanması ve Kırım Tatarları’na diğer yasal haklar verilmesi ile çıkarlarının sağlanmasına yönelik sistematik tedbirler kademeli olarak alan Ukrayna Devleti’nin iç ve dış politikasının önceliklerindendir.

Bilgi amaçlı: İkinci Dünya Savaşı sırasında Stalin Rejimi, «Nazi Almanya ile işbirliği yapılmasından dolayı cezalandırılması» bahanesi ile bazı etnik grupların temsilcilerinin ve hatta tüm milletlerin zorla iskan politikasını geniş ölçüde uyguluyordu. Böylelikle zamanında Almanlar, Finliler, Karaçaylar, Kalmuklar, Koreliler, Çeçenler, İnguşlar, Balkarlar, Kırım Tatarları, Ahıska Türkleri ve diğer milletlerin temsilcileri topraklarından zorla sürgün edilmişti.

        1941-1944 yıllarında Kırım’dan, Kırım Tatar halkı, Almanlar, Bulgarlar, Ermeniler, Rumlar da dahil olmak üzere temsilciler toplam 228 bin 543 kişi sürgün edilmişti. 18 Mayıs 1944 tarihinde 191 bin 014 Kırım Tatarı (47 bin aile) topraklarından sürgün edilmişti. 1945 yılında savaşın bitmesinden sonra Faşizm ile mücadele eden askerler ve subaylar da, ‘vatan haini’ ilan edilerek sürgün edilmişlerdi. 1954 yılında Kırım bölgesi Ukrayna’ya bağlanmıştı. Yapılan Sürgün, 1989 yılında SSCB Parlamento tarafından yasadışı ve suç olarak ilan edilmişti. Fakat, Stalin Rejimi’nin, Kırım Tatar halkına karşı  işlemiş olduğu suçların sonuçlarının aşılması sadece bağımsız Ukrayna’nın  kaderine denk gelmişti.

 

1992 yılında Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi olan ülkeler arasında, sürgün edilmiş olanların Vatanlarına dönmeleri ile bağlantılı hukuki ve sosyal konuları düzenleyen (Bişkek Antlaşması olarak bilinen) sürgün edilmiş şahıslar, etnik azınlıklar ve halkların temsilcilerine yeniden verilmesinin sağlanması konusunda bir Anlaşma imzalanmıştı. 2003 yılında Ukrayna’nın ısrarı üzerine bu Anlaşma’nın geçerlilik süresi 10 yıl daha uzatılmıştı.

2014 yılının başındaki verilere göre, şu anda daimi yerleşim için Kırım’a dönmüş ya da onun topraklarında doğmuş 270 bin Kırım Tatarı bulunmaktadır (bu da toplam Kırım nüfusunun 14%’ünü oluşturuyor). Bunun dışında, Kırım Tatarlarının bir kısmı Kherson bölgesinde oturuyor. Ukrayna dışında ise ağırlıklı olarak Özbekistan’da, Kırım’a dönebilecek yaklaşık 100 bin Kırım Tatarı bulunmaktadır. Her yıl  1,5 bin ile 2 bin arasında kişi Ukrayna’ya geri dönüyordu.

Ukrayna Milletlerinin Hakları Bildirgesi,  ‘Ukrayna’da siyasi baskı kurbanlarının rehabilitasyonu’ hakkındaki ve  «Ukrayna’daki Ulusal Azınlıklar» hakkındaki Ukrayna Yasaları v.s. gibi dokümanlar, sürgünden dönen vatandaşların haklarının korunması alanında devlet politikasının uygulanması için hukuki temeli oluşturmaktadır.

1991 yılından başlayarak, Ukrayna devlet organları, Stalin rejimi döneminde yaşanan sürgünden dönenlerin yerleştirilmesi ve Ukrayna toplumuna entegrasyonu amacı ile gerekli kaynakların sağlanması için önemli ölçüde gayretleri sarf etmektedir.

 Sürgünden dönen kişilerin meselelerinin çözümlenmesi için Ukrayna Hükümeti tarafından 11 Mayıs 2006 tarihinde ‘2010 yılına kadar geçerli kalacak olan Ukrayna’ya daimi yerleşim için sürgünden dönen Kırım Tatarları ve diğer milletlerin temsilcilerinin yerleşim yerlerinin verilmesi ve yerleştirilmeleri konusunda’ Ukrayna Bakanlar Kurulu Programı kabul edilmişti. Söz konusu Program’ın geçerliliği, Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun çıkarttığı kararı ile 2015 yılına kadar uzatılmıştı.

Ukrayna’da, etnik gerekçeler ile zulüm gören  kişiler için vatandaşlık edinme süreci basitleştirilmişti. Kırım Tatarları, Ukrayna vatandaşlarının bütün haklarından yararlanabilmektedirler.

Ukrayna Verkhovna Radası’nın (Parlamento) VII. Oturumu’na Kırım Tatarı olan 1 Ukrayna milletvekili seçilmişti – Mustafa Сemilev. 2010 yılında gerçekleşmiş olan yerel seçimlerin sonuçlarına göre, Kırım Özerk Cumhuriyeti Verkhovna Radası’na (Parlamento) Kırım Tatarı olan 6 milletvekili. Yerel  konseylere ise 1000 kişi (onlardan 870’i köy ve kasaba meclisleri üyesi, (Kırım’ın genel olarak etnik nüfus sayısında Kırım Tatarları’na düşen pay, yüzde 13,7 % oranında.), 71’i – bölge konseyleri üyesi, 52’si ise şehir meclisleri üyesi, (genel olarak milletvekilleri topluluğunun  9,2%’sini oluşturuyor)).

Kırım Tatarları uyruklu olan vatandaşlar, 22 köy meclisi ile Belogorsk Yerli Konseyi başkanlığını yapıyorlar. Kırım Özerk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nda, Başkan Vekili görevi de dahil olmak üzere, Kırım Tatarlarından 8 kişi üst düzey yönetici olarak çalışmaktadır.  Bunun dışında, etnik Kırım Tatarları Bahçesaray Bölge Devlet İdaresi’nin yanında, birçok bölge ve yerel konseyinde milletlerarası ilişkiler bölümü başkanlıklarını yürütüyorlardır.

Devlet organlarında, yerli makamlarda, sürgün edilmiş milletlerin temsilcileri arasında 1 800 kişi görevde bulunmaktaydı, bu rakamlar da genel olarak oradaki kamu görevlilerinin % 6,4’ünü oluşturmaktaydı.  

Kırım Tatar Halkı ile devlet organları arasında etkileşimin sağlanması amacı ile 18 Mayıs 1999 tarihli Ukrayna Devlet Başkanı’nın kararnamesi gereğince Ukrayna Devlet Başkanlığı’nın bünyesinde Kırım Tatar Halkı Temsilcileri Konseyi kurulmuştu.

Ukrayna, Kırım’da düzenlenen ve Anayasa’ya aykırı olan referandumun sonuçlarını asla tanımamaktadır. Bu referandum sonucunda devletin toprak bütünlüğü bozulmuş ve bu bölge ilhak edilmişti.

17 Nisan 2014 tarihinde Ukrayna Parlamentosu’nda ‘Ukrayna Devleti içerisinde Kırım Tatar Halkı’nın Hakları Garantileri’ Hakkındaki Kararname kabul edilmişti. Ukrayna, devletimizin köklü bir halkı olarak Kırım Tatarları’nın etnik, kültür, dil ve din açısından kimliklerinin korunması ve geliştirilmesini garanti etmektedir. Kırım Tatar Halkı Kurultayı’nın yürütme organı olan Kırım Tatarları Milli Meclisi, Kırım Tatar Halkı’nın yetkili organı olarak tanınmıştı.

 Ukrayna Devleti içerisinde Kırım Tatar Halkı’nın korunması ve geleceğinin belirlenmesi yönündeki haklarının yerine getirilmesi garantiye alınır. Ukrayna Devleti bundan sonraki süreçte de Kırım Tatarları’nın ulusal çıkarlarının korunması için gerekli olan her şeyi yapmaya hazırdır.

Kırım Tatarları, Kırım’ın istikbali hususunda belirleyici bir etkiye sahip olmaları gereken bir halktır. Bu pozisyon, BM Genel Kurulu gibi dünyanın en yetkili kurum ve kuruluşlarının aldıkları kararlarına ve uluslararası hukuka uyumludur.

Ukrayna’da yaşayan Kırım Tatarları’nın, vatandaşların haklarına sahip olmaları ile beraber, ulusal kültürel mirası, eğitimi ve dininin yaşatılmasının sağlanması konusunda devletten onlara önemli ölçüde yardım verilmişti.

Rusya Federasyonu’nun, Kırım Özerk Cumhuriyeti’ni ilhak etmesinden önce Şubat-Mart 2014 döneminde Ukrayna,  fiilen kendi kaynakları ile Kırım’da daima yaşamak süreti ile o topraklara sürgünden dönen Kırım Tatarları ve diğer milletlerin temsilcilerinin sosyal ve ekonomik sorunlarının çözümlenmesine yönelik olan çok kapsamlı çalışmalar yürütüyordu.

Ukrayna’da 1991 yılından bu yana, Kırım Tatarları’nın karşılaştıkları sosyal ve ekonomik meselelerinin çözümü ile onların ulusal kültürünün yeniden canlandırılmasına yönelik bir takım devlet programları kabul edilmişti. Sürgün edilen vatandaşların yerleşiminin sağlanması programı kapsamında devlet tarafından 1991 – 2013 yıllarında ayrılan toplam tutar, 1 milyar 296 milyon hrivna olmuştu (yaklaşık 158 milyon ABD dolar. Bunun içerisinde inşaat giderleri 1 milyar 25 milyon hrivna, sosyal ve kültürel etkinlikler için ise 271 milyon hrivnalık tutar tahsis edilmişti).

Devlet parası ile onlar için 3,5 binden fazla inşa edilmiş ve yaklaşık 2,5 bin satın alınmış ev ve apartman dairesi bulunmaktadır (toplam ölçümü 459 bin metre kare). Bu da 35 bin kişiye konut verilmesini sağlamıştı.

Sürgün edilmiş vatandaşlara bireysel inşaat çalışmaları için ortalama 11 bin hektarlık 85 binden fazla arazi bedavadan verilmişti. Anılan araziler, bu kategoriye giren ve Kırım’da yaşayanlar için tahsis edilen toprağın % 17,1’ini oluşturuyordu. Kırım’da kompakt bir şekilde yaşamaları için çoğunlukla sürgünden dönen vatandaşların oturdukları yaklaşık 300 konut sitesi oluşturulmuştu. Söz konusu yerleşim yerlerine yüzde 65 oranında su verme, yüzde 30 oranında gaz boru hatlarının döşenmesi çalışmaları, yüzde 87 oranında elektrik verme çalışmaları büyük ölçüde tamamlanmıştı. Toplam 9 okul (2832 öğrenci kapasiteli) inşa edilmiş ve diğer altyapı çalışmaları daha da güçlendirilmişti.

Onların 60%’ı ise kırsal alanlara yerleşmişti.

Bunun ile beraber, sürgünden dönen vatandaşlara konut verilmesi hususu, en akut sorunlardan biri olmaya devam etmektedir. Bu bağlamda, Ukrayna, Kırım Tatarları için 1000 ev inşa edilmesi ile ilgili bir program uygulayan Türkiye’nin bu alandaki katkıları ve desteğini takdir etmektedir.

Kırım Tatarlarının ana dilde dahil olmak üzere kültür ve eğitim alanlarında ihtiyaçlarının karşılanması amacı ile 1990 yılında Simferopol devlet üniversitesinde Kırım Tatar filolojisi bölümü kurulmuştur (şimdi adı Kırım tatar ve doğu dilleri filoloji fakültesi). 1993 yılında öğrenci ve öğretmenlerinin çoğu etnik Kırım Tatarlardan oluşan Kırım devlet sanayi ve pedagoji üniversitesi kurulmuştur. Bu üniversitede Kırım Tatar ve Türk filolojisi bölümü ile Kırım Tatarcası bilim araştırma merkezi bulunmaktadır. Üniversitenin rektörü olan Fevzi Yakubovö Ukrayna’nın en üst devlet nişanı olan «Ukrayna Kanramanı» ünvanına sahiptir.

Devletin çalışmaları sonucunda Kırım Tatar dili bilim okulu yeniden faaliyete girmiştir. Yüzlerce Kırım Tatarcası öğretmeni eğitim almıştır. Devlet bütçesi finansmanı ile okullara dağıtılan çok sayıda tez, Kırım Tatarca ders kitabı ve sözlük hazırlanmıştır. Ukrayna Milli Eğitim ve Bilim Bakanlığı’nın girişimleri ile bilhassa Kırım Tatarları için çeşitli kitaplar, sözlükler hazırlanarak çıkartılmıştı. İlgili devlet programları çerçevesinde Kırım Tatarları’na yönelik olarak bir üniversite kurulmuş, oradan şimdi ana dillerinde eğitim veren yüzlerce öğretmen mezun olmuştu. Böylece Kırım Tatarları’na, tam ölçüde bilim alanında araştırmalarını yapma, kendi tarihini derinden öğrenme ve onlarca bilimsel  araştırma çalışmasını hazırlama ve savunma imkanı  tanınmıştı.

Örneğin, 2001-2013 yılları arasında orta eğitim okullarında sırf Kırım Tatarcası olarak verilmekte olan dersler için 82 çeşit kitap yayınlanmıştı (onların sayısı 103207 tane olmuştu), ilk, orta ve yüksek eğitim kurumlarında kullanılması süretiyle Kırım Tatarcası Dili ve Edebiyatı için  yaklaşık 30 ders kitabı hazırlanmıştı. 63 ders kitabı ile 60 okuma edebi kitabının çıkartılması için Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin bütçesinden 3,748 milyon hrıvnyalık bir kaynak ayrılmıştı (bu da yaklaşık 4.6 milyon ABD dolar eder).

2013/2014 eğitim-öğretim yılında Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde Kırım Tatar dilinde eğitim veren 1 tane kreş ile 15 okulun yanısıra Kırım Tatarcası, Rusça ve Ukraynaca eğitim veren 40 tane okul faaliyet göstermekteydi. Toplam olarak 5 500 öğrenci Kırım Tatarcası okullarda eğitim görmekte olup 13 305 öğrenci Kırım Tatarca ders olarak görmekteydi ve 6 644 öğrenci Kırım Tatarcası’nı seçmeli ders olarak okuyormuş.

        Kırım’da, bilgi, kültür ve eğitim kurumu ve Kırım Tatar dilinde eserlerin barındığı merkezi yer olan Cumhuriyet Kırım Tatar I.Gasprınskiy kütüphanesi bulunmaktadır.  

Ukrayna devleti tarafından birçok milli basın desteklenmektedir. Kırım Tatarcasında «Kırım» gazetesi, «Maarif» Gazetesi ile «Tasіl» dergisi ve «Кasevet» dergisi yayınlanmaktadır. Kırım devlet radyo ve televizyon kurumunda «Meydan» adını taşıyan ve 2013 yılında toplam yayın zamanı 7% olan Кırım Tatar kanalı faaliyet göstermektedir.

Kırım Tatar akademik müzik ve drama tiyatrosu ile başta «Kırım» dans topluluğu olmak üzere diğer kültür ve sanat toplulukları faaliyet göstermektedir.

Ukrayna Devleti, sürgünden dönen vatandaşların Ukrayna toplumuna entegrasyon sürecinin her türlü zorluklarını gözönünde bulundurarak, Kırım Tatarları’nın dini ihtiyaçlarını karşılamaya ve yapıcı diyalog yoluyla tüm mevcut meseleleri halletmeye çalışıyordu. Aradan geçen 12 yıl içinde Müslüman kuruluşları için inşa edilen dini ayin yerlerinin sayısı yüzde 122 oranında artmıştı (onların sayısı 2000 yılında 146 iken, 2012 yılında ise bu yapıtların sayısı 324 olmuştu).

Tabii ki, Stalin rejimi tarafından baskı altında kalan vatandaşların (yada onların torunlarının) siyasi ve hukuki, sosyal ve ekonomik, kültür ihtiyaçlarının yerine getirilmesine ilişkin çözülmesi gereken birçok konu vardı. Kırım Tatarlarının tarihi vatanına dönme sürecinin ciddi mali ve entelektüel kaynaklarına ihtiyacı var. Maalesef ekonomideki krizden dolayı, Ukrayna’nın istisnasız bütün illerinde büyük sosyal ve kültürel projelerin geliştirilmesi için devlet yeterli miktarda para bulmakta zorlanmaktadır.

Ancak bu günlerde Kırım Tatarları için en büyük problemi, uluslararası hukuka aykırı olarak Kırım Özerk Cumhuriyeti topraklarını ilhak eden Rusya’nın agresif politikası oluşturmaktadır. Uluslararası toplum tarafından kesin bir dille tanınmayan bu tarz eylemler neticesinde, Kırım Tatarları’nın temel vatandaş ve siyaset hakları tehlike altında kalmıştı. Kırım Tatarlı vatandaşlar, haksız ve sebepsiz baskılarla karşı karşıya gelmektedirler. Böylece Rusya’nın işgal etmiş olduğu Kırım’da kendi kendini yönetici olarak ilan edenler, Kırım Tatarları’nın haklarını inkar politikasını sürdürmektedirler. Dünyaca meşhur Kırım Tatarları’nın lideri, Ukrayna milletvekili Sayın Mustafa Cemilev’e karşı Vatanına giriş yasağı getirilmişti. Ulusal Hareketi aktivistlerinin evlerinde aramalar yapılmakta, Müslüman topluluklarının üyeleri üzerinde baskı uygulanmaktadır. Kırım’ın Rus yönetimi, sürgün kurbanlarını anma etkinlikleri de dahil olmak üzere, Kırım Tatarları’nın kamu eylemlerini serbest bir şekilde organize etmeleri sürecini zorlaştırmaktadır.

Ukrayna, Kırım’da Anayasa’ya aykırı olarak düzenlenen referandum sonucunda görülmeye başlanan Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde yaşayan Kırım Tatarları, Ermeniler gibi çeşitli etnik gruplarına ait Ukrayna vatandaşlarının her türlü siyasi ve sosyal haklarının sınırlandırılması girişimlerini kınamaktadır.

Ukrayna Devleti, bundan sonra da Kırım’ın köklü halkı olan Kırım Tatarları dahil olmak üzere, kendi vatandaşlarının tüm çıkarlarının korunmasının sağlanmasına hizmet vermeye devam edecektir.

  Mayıs 2014                                            Ukrayna’nın Ankara Büyükelçiliği

Outdated Browser
Для комфортної роботи в Мережі потрібен сучасний браузер. Тут можна знайти останні версії.
Outdated Browser
Цей сайт призначений для комп'ютерів, але
ви можете вільно користуватися ним.
67.15%
людей використовує
цей браузер
Google Chrome
Доступно для
  • Windows
  • Mac OS
  • Linux
9.6%
людей використовує
цей браузер
Mozilla Firefox
Доступно для
  • Windows
  • Mac OS
  • Linux
4.5%
людей використовує
цей браузер
Microsoft Edge
Доступно для
  • Windows
  • Mac OS
3.15%
людей використовує
цей браузер
Доступно для
  • Windows
  • Mac OS
  • Linux